Een bizar gebeuren, het beschermen van smaak

smaak auteursrechtelijk beschermd

Binnenkort horen we of smaak auteursrechtelijk beschermd kan worden. Zoals je hier al eerder kon lezen stapten de makers van Heks’nkaas naar de rechter omdat de smaak van de kruidenroomkaas van Wittewievenkaas hen toch wel erg deed denken aan de smaak van hun eigen romige goedje. In deze smakelijke procedure zal de rechter binnenkort zijn oordeel vellen.

smaak auteursrechtelijk beschermd
Mocht je de claim al iet wat opmerkelijk vinden, indien de rechter de makers van Heks’nkaas volgt in hun opvatting dan zijn de – wellicht auteursrechtelijk beschermde – rapen pas echt gaar. Auteursrecht op smaak kan in de praktijk tot nogal bizarre gevolgen leiden.

Uit vaste rechtspraak volgt dat een werk auteursrechtelijk beschermd is wanneer het vatbaar is voor menselijke waarneming, het een eigen oorspronkelijk karakter heeft en een persoonlijk stempel van de maker draagt. Met enig creatief vermogen wordt hier vrij snel aan voldaan. Waar een tekst, tekening of andere creatie nog wel op creativiteit beoordeeld kan worden lijkt dat ons voor smaak toch een tikkeltje lastiger. Want wie gaat beoordelen of het ene baksel wel en het andere baksel niet voldoet aan deze eisen? Een rechter met passie voor koken? Of zullen hiervoor “smaakspecialisten” in het leven geroepen worden en zullen die vervolgens een verslag moeten schrijven over de overeenkomsten in smaak? Lastig.

Dan volgt meteen de vraag: wie is nu eigenlijk de maker? Degene die de samenstelling van de smaak heeft bedacht? Maar dat zou, nog even terugkomend op de baksels, niet fair zijn voor bijvoorbeeld de kneeder. Want de ene kneeder is de andere niet en dit kan desastreuze gevolgen hebben voor die ooh zo bijzondere creatieve eigen smaak…

Wie mag er vervolgens met de smaak aan de haal gaan? Een auteursrechtelijk beschermd werk mag namelijk alleen met toestemming van de maker worden geopenbaard en verveelvoudigd. Dat kan voor nogal wat problemen zorgen zo op de vrijdagavond tijdens een dinertje met vrienden. De finishing touch in je pompoensoep, een toefje kruiden roomkaas, zal maar net dezelfde smaak bevatten als het romige goedje van Heks’nkaas. Is dat dan een openbaarmaking? Voor een dinertje in eigen woning zou er wellicht een beroep gedaan kunnen worden op een uitvoering in besloten kring (artikel 12 lid 4 Aw), hiervoor is geen toestemming van de maker vereist. Maar hoe zit dat dan voor een restaurant?

Wat nu als je vrienden de finishing touch ook in hun pompoensoep willen introduceren en jij het recept van de roomkaas voor hen opschrijft. Of stel je voor: de soep mét de toef roomkaas wordt zo’n succes dat zelfs Jamie ‘m zijn kijkers niet wil onthouden. Zijn dit dan openbaarmakingen? Wellicht niet want zowel in het recept als op tv is de smaak niet waarneembaar en dat is nu juist wat auteursrechtelijk wordt beschermd.

En wat als je het soepje met inbreukmakende finishing touch alleen voor jezelf kookt, is er dan sprake van een in het auteursrecht toegestane kopie voor eigen gebruik? En heb ik hiermee een exemplaar van de heks’nkaas verveelvoudigd (art. 16b Aw) of is er net als met een usb-stick sprake van een drager (het gerecht) dat bestemd is om het werk (de smaak) weer te geven? In dat geval is volgens de wet een billijke vergoeding verschuldigd. Het zal nog reuze interessant worden, hoe en waarover zo’n vergoeding zal moeten worden berekend. Een speciale tax op ons voedsel?

Indien een nieuw oorspronkelijk werk ontstaat is niet langer sprake van een auteursrechtinbreuk (zie artikel 13 Aw). Wanneer zou er in de keuken precies een nieuw oorspronkelijk werk ontstaan? Zou dit al het geval zijn bij de op heks’nkaas lijkende roomkaas doordat het in de pompoensoep wordt gekledderd? Of blijft de roomkaas an sich een openbaarmaking? Moeten chefs zich straks gaan afvragen of een smaak beschermd is, en zo ja of ze genoeg variatie hebben aangebracht zodat niet langer sprake is van een inbreukmakende verveelvoudiging, pffff.

Goed, ons punt is duidelijk: auteursrecht op smaak levert bizarre taferelen op. En dan hebben we het nog niet eens gehad over een smaak-citaat of smaak-parodie, kun je nagaan.

Deze blog is in samenwerking met Roland Wigman geschreven.

Leuk artikel? Deel het.